Zoeken
Zoeken Menu

Harde geluiden, flitslicht: voer voor overprikkeling

Neem een kermis, een theatervoorstelling of een bezoek aan een binnenspeeltuin. Voor een kind met een autistische stoornis ligt het genieten van zoiets toch wat moeilijker dan bij de meeste kinderen (ik wilde bijna gemiddeld zeggen, maar daar gaan zeer waarschijnlijk mensen over vallen 😉 ). Een bezoekje aan bovengenoemde dingen is voor alle kinderen spannend, waardoor ze eigenlijk allemaal al wat gevoeliger zijn dan dat ze normaal zijn. Ze zijn opgewonden, want ze gaan wat leuks doen. Terecht natuurlijk. Wat veel mensen echter vergeten is dat behalve de zaken die elk kind wel tegen komt, er ook zaken zijn die kinderen met ASS daarbovenop nog tegenkomen.

Overprikkeling

Overprikkeling is eigenlijk heel simpel uit te leggen. Je hebt er geen complete boekwerken voor nodig. Het houdt simpelweg in dat er dusdanig veel prikkels binnenkomen in de hersenen dat het lichaam in een overlevingsstand schiet. Als je zand door een trechter laat stromen, gaat dat tot op een bepaald moment goed. Er zijn niet teveel prikkels. Maar gooi je ineens een hele hoop zand in de trechter, dan stroomt het zand niet meer goed door. De trechter kan het niet meer verwerken. Zo is het ook met de prikkels die de hersenen moeten verwerken. Bij een teveel aan prikkels, kunnen de hersenen de grote toestroom van prikkels niet meer verwerken en ontstaat er overprikkeling. Het overzicht is weg en een gevoel van onveiligheid overheerst. In onze hersenen zit een oplossing om in deze gevallen toch te kunnen blijven functioneren, het limbisch systeem. Dat systeem zorgt ervoor dat bij overprikkeling hormonen afgegeven worden in het lichaam, zodat het mogelijk is om jezelf te beschermen. Dit kan zijn door te vluchten, maar ook door te vechten of verstijven. Tegelijkertijd met het vrijkomen van de hormonen is het ook niet meer mogelijk rationeel na te denken. Dat is ook niet mogelijk in vluchtsituaties. Door de overprikkeling komt iemand met een autistische stoornis dus in een overlevingsfase waardoor niet meer rationeel na te denken is en men door de angst zichzelf probeert te beschermen.

Licht

Heel veel kinderen vinden hun eerste bezoek aan een theatervoorstelling of bioscoop eng. Het wordt ineens donker! Maar als het eenmaal donker is, is het voor veel van hen toch nog heel goed te doen, omdat ze vrij snel kunnen wennen aan de nieuwe situatie. Hoe jonger het kind, hoe moeilijker dat echter gaat, vandaar dat bij bijvoorbeeld “Nijntje de film”, de bioscoopzalen minder donker werden gemaakt (en het geluid ook zachter zou staan dan normaal). Kinderen met een autistische stoornis wennen wat minder snel aan de nieuwe situatie en kunnen daarnaast ook echt behoorlijk angstig worden. Zo ben ik ooit met Ruben en Jochem alweer naar huis gegaan voordat een voorstelling begon. Ze waren allebei dusdanig angstig door het gebrek aan licht, dat ze niet meer gekalmeerd konden worden. Ze waren overprikkeld en konden niet meer rationeel nadenken.

Teveel licht is overigens ook niet goed. Veel kinderen zijn gevoelig voor licht en geluid, dus veel lichtflitsen of dusdanig veel licht dat het zeer doet aan je ogen, is dan niet altijd even prettig. Menig volwassene heeft daar overigens ook last van. Een gedeelte is op te lossen met een zonnebril, maar lichtflitsen op een kermis of bij een voorstelling kunnen ervoor zorgen dat een kind overprikkeld raakt.

Geluid

Ook geluid is iets waardoor je last kunt krijgen van overprikkeling. Door de gevoeligheid voor licht en geluid kan het zo zijn dat zelfs het piepen van een televisie die op stand-by staat, al als prikkel binnen komt. Tel daar bijvoorbeeld veel pratende mensen bij, achtergrondmuziek, en al snel zal de trechter verstopt raken. Verjaardagen of grote groepen mensen zijn daarom vaak onplezierig, maar je kunt er niet altijd onderuit. Het is ook mogelijk om je goed voor te bereiden. Zelfs ben ik regelmatig bij muziekfestivals aanwezig geweest en ook een concert in een theater vind ik erg leuk om mee te maken. Ik zorg er dan wel voor dat ik oordopjes mee heb en ik zonder me over het algemeen redelijk af van de grote groep mensen. Zo heb ik voldoende ruimte om mij heen om niet in paniek te raken en komt het geluid gedempt binnen, waardoor het beter te verwerken is. Gelukkig kan ik prima genieten als ik op afstand ben van de band en hoef ik niet vooraan bij het hekwerk staan joelen.

overprikkeling

Voorkomen

Ook in het geval van overprikkeling is voorkomen beter dan genezen. Het is niet altijd te voorkomen, maar door bij jezelf (of bij je kinderen, je partner, …) na te gaan hoe het komt dat men in de overlevingsstand schoot, kun je kijken of dat voor een volgende keer te voorkomen is. Door inderdaad oordopjes mee te nemen, of een zonnebril of door proberen om ruimte te houden zodat je kan weglopen. Je kunt namelijk redelijk aanvoelen wanneer de opstopping in je hersenen aan het ontstaan is. Door dan al in te kunnen grijpen, kun je soms de overprikkeling voorkomen.

Geïnteresseerd geworden of op zoek naar meer informatie over overprikkeling? Margretha du Carmo van Inhaut geeft trainingen, workshops en lezingen over overprikkeling en hoe dit voorkomen kan worden. Zij is ook onderdeel van het project levenscoach waar ik al eerder over sprak.

Auteur:

Frédérique van Egmond, freelance verslaggeefster, maar ook bekend onder de naam Troel en schrijfster op de website Troel.nl.
Woont in Haaksbergen en schrijft met name over haar leven en de zaken die haar bezighouden.

2 Reacties

  1. In Engeland wordt bij elk TV programma gewaarschuwd dat het programma veel lichteffecten of veel bewegende beelden bevat.

  2. Mooi verwoord en duidelijk uitgelegd.
    Ik heb weer iets geleerd vandaag!

Het is niet mogelijk te reageren.